Kompost ve Balkon

Bahçecilik için Toprak Çeşitleri

Kısa cevap: Saksıda başarılı bir bitki toprağı seçimi, tek bir "en iyi toprak" bulmakla değil, üç özelliği dengelemekle ilgilidir: su tutma, hava boşluğu (gözeneklilik) ve besin kapasitesi. Pratikte çoğu balkon bitkisi için işleyen temel oran %50-60 organik gövde (torf veya kokopeat + kompost) + %20-30 drenaj malzemesi (perlit, iri kum) + %10-20 besin katkısı (solucan gübresi, elenmiş kompost) şeklindedir. Sukulentlerde drenaj payı %50'ye çıkar, yaprağı yenen sebzelerde organik ve besin payı artar. Bahçeden kürekle alınan toprağı saksıya doğrudan koymak ise en sık yapılan ve en pahalıya çıkan hatadır: sulandıkça sıkışır, kök havasız kalır.

Toprağın Üç Ölçütü: Su, Hava, Besin

Saksı, doğadaki toprak profilinin yalnızca 20-30 santimetrelik bir kesitidir. Doğada fazla su aşağıya süzülüp gider; saksıda ise dip deliğinde durur. Bu yüzden saksı harcı, bahçe toprağından çok daha gözenekli olmak zorundadır. Bir harcı değerlendirirken şu üç soruyu sırayla sorun:

Su tutma: Sulamadan 2-3 gün sonra hâlâ nemli mi, yoksa aynı akşam çatlıyor mu?
Havalanma: Islanınca hamur gibi yapışıyor, kuruyunca taş gibi sertleşiyor mu?
Besin: İçinde kompost/solucan gübresi var mı, yoksa yalnızca nötr bir taşıyıcı mı?

Üçüncü maddeyi tek başına gübreyle telafi edebilirsiniz; ama havalanma sorununu sulama alışkanlığınızı değiştirerek çözemezsiniz. Bu nedenle sıralamada gözeneklilik önceliklidir.

Bileşenlerin Karşılaştırması

Piyasadaki "çiçek toprağı" çuvalları aslında birkaç ham maddenin farklı oranlardaki karışımıdır. Ham maddeleri tanıdığınızda hazır ürünü de kendi harcınızı da değerlendirebilirsiniz.

Bileşen	Ana işlevi	Su tutma	Besin değeri	Notlar
Torf (turba)	Gövde malzemesi	Yüksek	Düşük	Asidik yapıda; kurursa suyu iter, ilk ıslatma yavaş olur
Kokopeat (hindistan cevizi lifi)	Gövde malzemesi	Yüksek	Çok düşük	pH'ı nötre yakın, tekrar ıslanması torftan kolay
Perlit	Havalandırma	Düşük	Yok	Hafif, sulamada yüzeye çıkabilir
Vermikülit	Su + katyon tutma	Yüksek	Yok	Tohum çimlendirmede ideal, ağır harçlarda fazlası zararlı
İri kum / pomza	Drenaj + ağırlık	Düşük	Yok	Rüzgârlı balkonda saksıyı dengeler
Olgun kompost	Besin + yapı	Orta-yüksek	Yüksek	Olgunlaşmamışı kök yakar; ev yapımı kompost burada devreye girer
Solucan gübresi	Besin + mikrobiyoloji	Orta	Çok yüksek	Hacmin %10-20'sini geçmeyin

Bitki Gruplarına Göre Harç Tarifleri

Aşağıdaki oranlar hacim esaslıdır; ölçü kabı olarak aynı bardağı ya da kürek sapını kullanmanız yeterli.

Yaprak sebzeleri (marul, ıspanak, roka): 5 ölçü kokopeat/torf + 3 ölçü kompost + 2 ölçü perlit. Nem seven, hızlı büyüyen bu grupta azot talebi yüksektir.
Meyveli sebzeler (domates, biber, patlıcan): 4 ölçü torf + 3 ölçü kompost + 2 ölçü perlit + 1 ölçü solucan gübresi. Derin saksı (en az 25-30 cm) şart.
Aromatik bitkiler (kekik, biberiye, lavanta): 4 ölçü torf + 3 ölçü iri kum/pomza + 2 ölçü perlit + 1 ölçü kompost. Bu grup fazla besinden çok, kuru ayaktan hoşlanır; aromatik yağ oranı zayıf toprakta artar.
Fesleğen, maydanoz, nane: Aromatik olsalar da su severler; sebze tarifine yakın bir harç kullanın.
Sukulent ve kaktüsler: 3 ölçü torf/kokopeat + 4 ölçü pomza-kum + 3 ölçü perlit. Hedef, sulamadan 1-2 gün sonra tamamen kurumak.
İç mekan yeşillikleri (pothos, sinegonyum, difenbahya): 5 ölçü torf + 3 ölçü perlit + 2 ölçü kompost; ağaç kabuğu eklemek kök havalanmasını iyileştirir.
Çelikle çoğaltma ve tohum yatağı: 5 ölçü torf + 3 ölçü perlit + 2 ölçü vermikülit, gübresiz. Köklenme aşamasında besin değil nem-hava dengesi gerekir.

pH, Tuzluluk ve Yenileme Aralığı

Çoğu balkon bitkisi hafif asidik ile nötr arasını, yani yaklaşık 6,0-7,0 aralığını sever. Ortancada renk pH'a bağlı değişir; yaban mersini ve azalya belirgin şekilde asidik ortam ister; lavanta ve kekik ise nötre yakın, kireçli toprağa toleranslıdır. Musluk suyu sert olan yerlerde saksı yüzeyinde beyaz kabuk ve tuz birikimi görülür. Bunun çözümü, ayda bir saksıyı dip deliğinden su akana kadar bol suyla yıkamaktır.